بانکداری تعبیهشده چیست؟ | آینده خدمات مالی خارج از بانکها
بانکداری تعبیهشده یکی از روندهای مهم در صنعت خدمات مالی است که مرز میان بانکها و کسبوکارهای دیجیتال را کمرنگ کرده است. در این مدل، کاربران برای استفاده از خدماتی مانند پرداخت، اعتبار، انتقال پول یا مدیریت مالی همیشه به یک اپلیکیشن یا شعبه بانکی مراجعه نمیکنند. در عوض، کسبوکارهای مختلف این خدمات را مستقیماً در پلتفرم خود قرار میدهند تا مشتری بتواند در همان محیطی که خرید یا فعالیت خود را انجام میدهد، به خدمات مالی نیز دسترسی داشته باشد.
رشد تجارت الکترونیک، توسعه فینتکها، افزایش استفاده از اپلیکیشنهای موبایلی و پیشرفت APIهای بانکی باعث شده این مدل با سرعت بیشتری گسترش پیدا کند. برای مثال، یک فروشگاه اینترنتی میتواند امکان پرداخت اقساطی یا دریافت اعتبار را در همان صفحه خرید در اختیار مشتری قرار دهد. به این ترتیب، کاربر بدون خروج از پلتفرم میتواند فرایند مالی موردنیاز خود را انجام دهد.
از طرف دیگر، این مدل فقط برای کاربران کاربرد ندارد. کسبوکارها نیز میتوانند با ارائه خدمات مالی، تجربه مشتری را بهبود دهند و فرصتهای درآمدی جدید ایجاد کنند. در نتیجه، شناخت مفهوم، کاربردها و مزایای بانکداری تعبیهشده برای کسبوکارهایی که در فضای دیجیتال فعالیت میکنند اهمیت زیادی دارد.
بانکداری تعبیهشده چیست؟
تعریف بانکداری تعبیهشده به زبان ساده
بانکداری تعبیهشده یا Embedded Banking به استفاده از خدمات بانکی در پلتفرمها و کسبوکارهایی گفته میشود که ماهیت اصلی آنها بانکی نیست. در این مدل، یک شرکت میتواند امکاناتی مانند پرداخت، حساب، کارت، اعتبار یا انتقال وجه را در سرویس خود قرار دهد.
به زبان ساده، تصور کنید در یک اپلیکیشن خرید آنلاین هستید. هنگام پرداخت، فروشگاه به شما پیشنهاد میدهد هزینه خرید را بهصورت اقساطی پرداخت کنید. اگر بتوانید بدون مراجعه به یک بانک و بدون خروج از همان اپلیکیشن اعتبار دریافت کنید، با نمونهای از بانکداری تعبیهشده روبهرو هستید.
بنابراین، هدف اصلی این مدل انتقال خدمات مالی به محیطی است که کاربر در آن حضور دارد. این محیط میتواند یک فروشگاه اینترنتی، اپلیکیشن حملونقل، پلتفرم کاری یا حتی یک نرمافزار مدیریت کسبوکار باشد.
بانکداری تعبیهشده چگونه کار میکند؟
بانکداری تعبیهشده معمولاً با همکاری چند بخش مختلف شکل میگیرد. بانک یا مؤسسه مالی زیرساخت و مجوزهای لازم را فراهم میکند. شرکتهای فینتک نیز میتوانند فناوری و APIهای موردنیاز را در اختیار کسبوکار قرار دهند.
در طرف دیگر، کسبوکار خدمات مالی را در محصول یا پلتفرم خود قرار میدهد. در نهایت، مشتری این خدمات را بخشی از تجربه اصلی خود میبیند و معمولاً نیازی ندارد بداند کدام بانک یا شرکت مالی پشت این سرویس قرار دارد.
برای نمونه، یک پلتفرم فروش آنلاین میتواند اطلاعات سفارش مشتری را دریافت کند و از طریق یک API بانکی یا فینتکی، گزینه پرداخت اعتباری را در اختیار او قرار دهد. سپس سیستم مالی شرایط اعتبار را بررسی میکند و نتیجه را به پلتفرم برمیگرداند.
در نتیجه، ارتباط میان بانک، فینتک و کسبوکار باعث میشود خدمات مالی به شکل یکپارچه در اختیار مشتری قرار بگیرد.
چرا بانکداری از محیط سنتی بانک خارج شده است؟
رفتار کاربران در سالهای اخیر تغییر کرده است. بسیاری از افراد ترجیح میدهند کارهای روزمره خود را در کمترین زمان و با استفاده از تلفن همراه انجام دهند. همین موضوع باعث شده انتظار کاربران از خدمات مالی نیز تغییر کند.
امروزه مشتری معمولاً نمیخواهد برای انجام یک پرداخت ساده، چند مرحله جداگانه را پشت سر بگذارد. او ترجیح میدهد خدمات مالی دقیقاً زمانی در دسترسش قرار بگیرد که به آن نیاز دارد.
از سوی دیگر، کسبوکارها نیز به دنبال ایجاد تجربهای یکپارچه برای مشتری هستند. وقتی یک فروشگاه میتواند پرداخت، اعتبار و مدیریت سفارش را در یک محیط ارائه کند، مسیر خرید سادهتر میشود.
در چنین شرایطی، بانکداری تعبیهشده به کسبوکارها کمک میکند خدمات مالی را بخشی از محصول اصلی خود کنند.
بانکداری تعبیهشده چه تفاوتی با بانکداری سنتی دارد؟
تفاوت در نحوه ارائه خدمات مالی
در بانکداری سنتی، مشتری معمولاً ابتدا به یک بانک یا اپلیکیشن بانکی مراجعه میکند و سپس خدمت موردنظر خود را دریافت میکند. برای مثال، اگر فردی به وام نیاز داشته باشد، ممکن است ابتدا بانک موردنظر خود را انتخاب کند، درخواست خود را ثبت کند و مراحل مختلف اعتبارسنجی را طی کند.
اما در مدل تعبیهشده، همان خدمت میتواند در محیطی قرار بگیرد که مشتری از قبل در آن فعالیت میکند.
برای مثال، یک پلتفرم فروش خودرو میتواند امکان دریافت اعتبار خرید را در کنار آگهی خودرو نمایش دهد. در این حالت، خدمت مالی مستقیماً با نیاز اصلی کاربر ارتباط پیدا میکند.
بنابراین، تفاوت اصلی فقط در فناوری نیست؛ بلکه محل و زمان ارائه خدمت مالی نیز تغییر میکند.
تفاوت تجربه کاربر در بانکداری تعبیهشده
بانکداری سنتی معمولاً یک رابطه مستقیم میان مشتری و بانک ایجاد میکند. در مقابل، بانکداری تعبیهشده تلاش میکند خدمات مالی را در دل تجربهای قرار دهد که کاربر از قبل با آن آشناست.
فرض کنید شخصی برای خرید یک محصول وارد یک فروشگاه اینترنتی شده است. اگر گزینه پرداخت اقساطی همانجا نمایش داده شود، کاربر نیازی ندارد برای دریافت اطلاعات اعتبار به یک سرویس دیگر مراجعه کند.
این موضوع تعداد مراحل را کاهش میدهد و فرایند را برای کاربر سادهتر میکند. همچنین، کسبوکار میتواند بر اساس اطلاعات مربوط به رفتار مشتری، خدمات مرتبطتری ارائه دهد.
نقش فناوری در تغییر خدمات بانکی
فناوری یکی از مهمترین عوامل رشد بانکداری تعبیهشده است. APIها به سیستمهای مختلف اجازه میدهند با یکدیگر ارتباط برقرار کنند و داده یا خدمات موردنیاز را منتقل کنند.
برای مثال، یک پلتفرم میتواند از طریق API به یک سرویس مالی متصل شود و درخواست پرداخت یا اعتبار را ارسال کند. سیستم مالی پس از پردازش درخواست، نتیجه را به پلتفرم برمیگرداند.
این فرایند معمولاً در پشت صحنه انجام میشود و کاربر فقط نتیجه را مشاهده میکند.
علاوه بر API، فناوریهای ابری، هوش مصنوعی، تحلیل داده و ابزارهای احراز هویت دیجیتال نیز توسعه این مدل را آسانتر کردهاند. در نتیجه، کسبوکارها میتوانند بدون ساختن یک بانک کامل، برخی خدمات مالی را به محصول خود اضافه کنند.
مهمترین کاربردهای بانکداری تعبیهشده
بانکداری تعبیهشده فقط به پرداخت آنلاین محدود نمیشود. این مفهوم طیف گستردهای از خدمات مالی را در بر میگیرد و کسبوکارها میتوانند بر اساس مدل فعالیت خود از آن استفاده کنند.
پرداختهای تعبیهشده در فروشگاههای آنلاین
پرداخت یکی از سادهترین و شناختهشدهترین نمونههای خدمات مالی تعبیهشده است. فروشگاه اینترنتی میتواند فرایند پرداخت را مستقیماً در مسیر خرید مشتری قرار دهد.
کاربر محصول را انتخاب میکند، وارد مرحله پرداخت میشود و بدون مراجعه به یک محیط جداگانه، هزینه سفارش را پرداخت میکند.
همچنین، کسبوکار میتواند گزینههایی مانند پرداخت اقساطی یا پرداخت در چند مرحله را نیز در اختیار مشتری قرار دهد. این قابلیتها میتوانند تجربه خرید را سادهتر کنند.
ارائه اعتبار و وام در پلتفرمها
اعتباردهی یکی دیگر از کاربردهای مهم بانکداری تعبیهشده است. یک پلتفرم میتواند امکان دریافت اعتبار را در کنار محصول یا خدمت اصلی خود ارائه دهد.
برای مثال، یک فروشگاه آنلاین میتواند به مشتری اجازه دهد ابتدا اعتبار مشخصی دریافت کند و سپس با استفاده از آن خرید انجام دهد.
در این مدل، فرآیند درخواست اعتبار با فعالیت اصلی کاربر ارتباط مستقیم دارد. بنابراین، مشتری دقیقاً در زمانی که به منابع مالی نیاز دارد، گزینه مناسب را مشاهده میکند.
خدمات بانکی در اپلیکیشنهای غیرمالی
اپلیکیشنهای غیرمالی نیز میتوانند خدمات بانکی را در محصولات خود قرار دهند. برای مثال، یک اپلیکیشن مخصوص کسبوکارهای کوچک میتواند امکاناتی مانند پرداخت حقوق، صدور فاکتور، دریافت وجه یا مدیریت حساب را ارائه دهد.
در چنین شرایطی، کاربر برای مدیریت فعالیت مالی خود مجبور نیست چند ابزار مختلف را همزمان استفاده کند.
این یکپارچگی میتواند اهمیت زیادی برای کسبوکارهای کوچک داشته باشد؛ زیرا مدیریت مالی را در کنار سایر فعالیتهای روزانه قرار میدهد.
بیمه و سایر خدمات مالی تعبیهشده
مدل تعبیهشده فقط به بانکداری محدود نیست و در حوزههایی مانند بیمه نیز کاربرد دارد. برای مثال، یک پلتفرم فروش خودرو میتواند بیمه مرتبط با خودرو را هنگام خرید پیشنهاد دهد.
در این حالت، مشتری بدون جستوجوی جداگانه میتواند خدمت مرتبط را دریافت کند.
به همین دلیل، مفهوم Embedded Finance گستردهتر از Embedded Banking است و خدماتی مانند پرداخت، اعتبار، بیمه و سایر سرویسهای مالی را نیز شامل میشود.
در مجموع، هرچه خدمات مالی بیشتر با نیاز واقعی کاربر در همان لحظه ترکیب شوند، تجربه دیجیتال یکپارچهتر خواهد شد.
مزایای بانکداری تعبیهشده برای کسبوکارها
بانکداری تعبیهشده فقط یک روش جدید برای ارائه خدمات مالی نیست؛ بلکه میتواند مدل تعامل کسبوکار با مشتری را نیز تغییر دهد. وقتی خدمات مالی درون یک محصول یا پلتفرم قرار میگیرند، کسبوکار ارتباط نزدیکتری با نیازهای مالی کاربران پیدا میکند.
از طرف دیگر، مشتری نیز میتواند بسیاری از کارهای مالی خود را در همان محیطی انجام دهد که برای خرید یا دریافت خدمات از آن استفاده میکند. در نتیجه، یک تجربه یکپارچه شکل میگیرد.
افزایش درآمد و ایجاد جریانهای درآمدی جدید
یکی از مهمترین دلایل توجه کسبوکارها به بانکداری تعبیهشده، ایجاد فرصتهای درآمدی جدید است. یک شرکت میتواند علاوه بر محصول اصلی خود، خدمات مالی مرتبط نیز ارائه کند و از این طریق منابع درآمدی تازهای ایجاد کند.
برای مثال، یک پلتفرم فروش کالا میتواند خدمات اعتباری، پرداخت اقساطی یا کارت اختصاصی ارائه دهد. هرکدام از این خدمات میتوانند مدل درآمدی متفاوتی داشته باشند.
البته درآمد حاصل از این خدمات به مدل همکاری کسبوکار با بانک یا شرکت فینتک، نوع محصول مالی و شرایط بازار بستگی دارد. بنابراین، هر کسبوکار باید پیش از اجرای چنین مدلی هزینهها، ریسکها و الزامات قانونی را بررسی کند.
بهبود تجربه و رضایت مشتری
مشتری معمولاً زمانی تجربه خوبی از یک سرویس دارد که بتواند کار موردنظر خود را با مراحل کمتر انجام دهد. بانکداری تعبیهشده میتواند خدمات مالی را دقیقاً در نقطهای ارائه کند که کاربر به آن نیاز دارد.
برای مثال، مشتری هنگام خرید یک محصول ممکن است به گزینه پرداخت اقساطی نیاز داشته باشد. اگر این گزینه در همان صفحه خرید در دسترس باشد، کاربر لازم نیست به یک سرویس جداگانه مراجعه کند.
این یکپارچگی باعث میشود مسیر کاربر کوتاهتر شود. همچنین، کسبوکار میتواند خدمات خود را با نیازهای همان مرحله از سفر مشتری هماهنگ کند.
افزایش وفاداری کاربران
ارائه خدمات مالی مرتبط میتواند ارتباط مشتری با یک پلتفرم را بیشتر کند. برای مثال، اگر یک فروشگاه علاوه بر فروش کالا، اعتبار خرید یا ابزار پرداخت اختصاصی ارائه دهد، مشتری ممکن است بخش بیشتری از فعالیتهای مالی مرتبط با خرید خود را در همان محیط انجام دهد.
البته وفاداری مشتری تنها به وجود یک خدمت مالی وابسته نیست. کیفیت محصول، قیمت، پشتیبانی، امنیت و تجربه کاربری همچنان نقش مهمی دارند.
با این حال، بانکداری تعبیهشده میتواند یک لایه جدید به رابطه میان مشتری و کسبوکار اضافه کند.
دسترسی سادهتر به خدمات مالی
برخی کاربران ممکن است در مسیر دریافت یک خدمت مالی با مراحل مختلفی روبهرو شوند. کسبوکارها میتوانند با قرار دادن این خدمات در محصول اصلی خود، دسترسی به آنها را سادهتر کنند.
برای نمونه، یک پلتفرم مخصوص صاحبان کسبوکارهای کوچک میتواند امکاناتی مانند دریافت وجه، پرداخت هزینهها و مدیریت جریان نقدی را در یک محیط ارائه دهد.
در چنین شرایطی، کاربر به جای جابهجایی میان چند سرویس، میتواند بخش بیشتری از فعالیتهای خود را در یک پلتفرم مدیریت کند.
بانکداری تعبیهشده چه مزایایی برای کاربران دارد؟
مزایای این مدل فقط به شرکتها محدود نمیشود. کاربران نیز میتوانند از دسترسی سریعتر و یکپارچهتر به خدمات مالی استفاده کنند.
البته میزان این مزایا به نوع سرویس، شرایط ارائه آن و زیرساخت مالی مربوط بستگی دارد. بنابراین، بانکداری تعبیهشده در همه شرایط نتیجه یکسانی برای کاربران ایجاد نمیکند.
دسترسی سریع و آسان به خدمات مالی
یکی از ویژگیهای اصلی بانکداری تعبیهشده، قرار گرفتن خدمات مالی در مسیر فعالیت روزمره کاربر است.
برای مثال، فردی که در یک پلتفرم خرید آنلاین فعالیت میکند، ممکن است هنگام پرداخت با گزینه دریافت اعتبار مواجه شود. در این حالت، نیاز مالی او دقیقاً در همان نقطهای شناسایی میشود که به آن خدمت نیاز دارد.
همین موضوع میتواند زمان موردنیاز برای جستوجوی یک سرویس مالی را کاهش دهد.
کاهش مراحل دریافت خدمات بانکی
در مدل سنتی، یک کاربر ممکن است برای دریافت یک خدمت مالی مجبور باشد وارد چند سامانه شود یا مراحل مختلفی را پشت سر بگذارد.
اما در بانکداری تعبیهشده، کسبوکار تلاش میکند مراحل موردنیاز را در همان محیط اصلی خود قرار دهد.
برای مثال، یک پلتفرم میتواند فرایند پرداخت، احراز هویت و دریافت نتیجه اعتبارسنجی را در مسیر خرید خود قرار دهد. در نتیجه، کاربر تجربه یکپارچهتری خواهد داشت.
البته کاهش مراحل به معنی حذف الزامات قانونی نیست. خدمات مالی همچنان باید قوانین مربوط به احراز هویت، امنیت، حریم خصوصی و مبارزه با تقلب را رعایت کنند.
تجربه شخصیسازیشده در خدمات مالی
دادههای مربوط به رفتار کاربر میتوانند به کسبوکار کمک کنند تا خدمات مرتبطتری پیشنهاد دهد. برای مثال، یک پلتفرم فروش میتواند بر اساس نوع خرید مشتری، گزینههای پرداخت مناسب را نمایش دهد.
همچنین، تحلیل داده میتواند به ارائه پیشنهادهای مالی متناسب با نیاز کاربران کمک کند.
با این حال، استفاده از دادههای مالی و شخصی حساسیت زیادی دارد. کسبوکارها باید شفافیت لازم را درباره جمعآوری و استفاده از اطلاعات رعایت کنند و امنیت دادهها را در اولویت قرار دهند.
نقش فینتکها در توسعه بانکداری تعبیهشده
شرکتهای فینتک نقش مهمی در گسترش خدمات مالی تعبیهشده دارند. بسیاری از کسبوکارها تخصص، مجوز یا زیرساخت لازم برای ساخت یک سرویس مالی کامل را ندارند.
فینتکها میتوانند بخشی از این زیرساخت را فراهم کنند و ارتباط میان کسبوکار و مؤسسات مالی را سادهتر کنند.
ارتباط بانکها، فینتکها و کسبوکارها
در یک اکوسیستم بانکداری تعبیهشده، معمولاً چند بازیگر با یکدیگر همکاری میکنند. بانک میتواند زیرساخت مالی و خدمات بانکی را فراهم کند. فینتک نیز ممکن است فناوری، API، ابزارهای مدیریت تراکنش یا راهکارهای اعتبارسنجی را ارائه دهد.
در طرف دیگر، کسبوکار قرار دارد که با مشتری نهایی ارتباط مستقیم دارد.
برای مثال، یک فروشگاه آنلاین میتواند با کمک یک شرکت فینتک، امکان پرداخت اعتباری را به پلتفرم خود اضافه کند. مشتری در این فرایند بیشتر با فروشگاه تعامل دارد، در حالی که بخش مالی سرویس در پشت صحنه توسط شرکای تخصصی مدیریت میشود.
این تقسیم نقش به کسبوکارها اجازه میدهد بدون ایجاد یک زیرساخت بانکی کامل، خدمات مالی موردنیاز مشتریان خود را ارائه کنند.
APIهای بانکی و زیرساخت خدمات مالی
API یا رابط برنامهنویسی کاربردی یکی از عناصر کلیدی در بانکداری تعبیهشده است. API به سیستمهای مختلف اجازه میدهد با یکدیگر ارتباط برقرار کنند و درخواستها یا اطلاعات موردنیاز را منتقل کنند.
برای نمونه، وقتی یک پلتفرم درخواست پرداخت یا اعتبار را ارسال میکند، API میتواند این درخواست را به سرویس مالی مربوط منتقل کند. سپس نتیجه پردازش به پلتفرم برمیگردد.
این فرایند باعث میشود خدمات مالی بدون نیاز به ساخت یک سیستم کاملاً مستقل در محصول اصلی قرار بگیرند.
امنیت API نیز اهمیت زیادی دارد. اگر ارتباط میان سیستمها به شکل ایمن طراحی نشود، اطلاعات کاربران و تراکنشها ممکن است در معرض خطر قرار بگیرند. به همین دلیل، احراز هویت، کنترل دسترسی، رمزنگاری و نظارت بر تراکنشها اهمیت بالایی دارند.
نقش بانکداری بهعنوان خدمت یا BaaS
Banking as a Service یا BaaS یکی از مفاهیم مهم در اکوسیستم خدمات مالی دیجیتال است. در این مدل، بانکها یا ارائهدهندگان زیرساخت مالی، قابلیتهای بانکی را در قالب سرویس در اختیار شرکتهای دیگر قرار میدهند.
یک شرکت فناوری میتواند از این زیرساخت استفاده کند و خدماتی مانند حساب، پرداخت یا کارت را در محصول خود ارائه دهد.
در نتیجه، BaaS میتواند یکی از زیرساختهای فنی و تجاری برای توسعه بانکداری تعبیهشده باشد.
با این حال، این دو مفهوم کاملاً یکسان نیستند. BaaS بیشتر به ارائه زیرساخت و قابلیتهای بانکی به کسبوکارها اشاره دارد، در حالی که بانکداری تعبیهشده بر تجربه نهایی کاربر و قرار گرفتن خدمات مالی در یک محصول یا پلتفرم تمرکز میکند.
چرا بانکداری تعبیهشده در حال گسترش است؟
گسترش اقتصاد دیجیتال یکی از عوامل اصلی رشد این مدل محسوب میشود. کسبوکارهای آنلاین برای رقابت بیشتر تلاش میکنند خدمات موردنیاز مشتری را در یک محیط واحد ارائه دهند.
از سوی دیگر، کاربران نیز به تجربههای سریع و ساده عادت کردهاند. آنها انتظار دارند پرداخت، اعتبار، انتقال وجه و سایر خدمات موردنیازشان بدون جابهجایی میان چند سامانه انجام شود.
پیشرفت فناوری نیز اجرای این مدل را سادهتر کرده است. APIهای استاندارد، زیرساختهای ابری، ابزارهای احراز هویت دیجیتال و سیستمهای تحلیل داده به کسبوکارها اجازه میدهند خدمات مالی را راحتتر با محصولات خود ترکیب کنند.
علاوه بر این، توسعه فینتکها باعث شده کسبوکارها گزینههای بیشتری برای دسترسی به زیرساختهای مالی داشته باشند.
بنابراین، بانکداری تعبیهشده نتیجه یک تغییر واحد نیست؛ بلکه حاصل ترکیب چند روند مختلف در فناوری، بانکداری و تجارت دیجیتال است.
چالشها و ریسکهای بانکداری تعبیهشده
با وجود مزایای مختلف، بانکداری تعبیهشده بدون چالش نیست. ورود خدمات مالی به پلتفرمهای غیرمالی باعث میشود موضوعاتی مانند امنیت، حریم خصوصی، قوانین مالی و مدیریت ریسک اهمیت بیشتری پیدا کنند.
کسبوکارها باید پیش از ارائه هرگونه خدمت مالی، مسئولیتهای خود و شریک مالیشان را بهدقت مشخص کنند. همچنین، انتخاب زیرساخت مناسب و ارائهدهنده معتبر میتواند نقش مهمی در کاهش ریسک داشته باشد.
امنیت اطلاعات و حفظ حریم خصوصی
خدمات مالی با اطلاعات حساسی مانند مشخصات هویتی، اطلاعات حساب و سابقه تراکنشها سروکار دارند. بنابراین، هرگونه ضعف در زیرساخت دیجیتال میتواند پیامدهای جدی برای کاربران و کسبوکارها ایجاد کند.
در بانکداری تعبیهشده، اطلاعات ممکن است میان چند سیستم مختلف منتقل شود. به همین دلیل، کسبوکار باید امنیت ارتباط میان این سیستمها را جدی بگیرد.
احراز هویت کاربران، کنترل سطح دسترسی، رمزنگاری اطلاعات، نظارت بر تراکنشها و شناسایی رفتارهای مشکوک از جمله اقداماتی هستند که میتوانند امنیت سرویس را افزایش دهند.
از طرف دیگر، کاربر نیز باید بداند اطلاعات او چگونه جمعآوری و استفاده میشود. شفافیت در سیاستهای حفظ حریم خصوصی میتواند اعتماد کاربران را افزایش دهد.
چالشهای قانونی و نظارتی
خدمات بانکی و مالی معمولاً تحت قوانین و مقررات مشخصی فعالیت میکنند. به همین دلیل، کسبوکاری که خدمات مالی را در پلتفرم خود قرار میدهد نمیتواند این موضوع را صرفاً یک قابلیت فنی در نظر بگیرد.
برای مثال، احراز هویت مشتری، مقابله با پولشویی، مدیریت ریسک و رعایت مقررات مربوط به دادهها میتوانند بخشی از الزامات چنین خدماتی باشند.
در مدلهای BaaS، بانک یا مؤسسه دارای مجوز معمولاً نقش مهمی در زیرساخت و الزامات قانونی دارد. با این حال، تقسیم مسئولیت میان بانک، فینتک و کسبوکار باید از ابتدا مشخص شود. BaaS در واقع بیشتر نقش زیرساخت و قابلیتهای بانکی را ایفا میکند، در حالی که بانکداری تعبیهشده روی ارائه این خدمات در تجربه کاربر تمرکز دارد.
بنابراین، کسبوکارها باید قبل از اجرای سرویس، الزامات قانونی بازار هدف خود را بررسی کنند.
مدیریت ریسک و تقلب مالی
هر خدمتی که با پول و تراکنش مالی ارتباط داشته باشد، در معرض خطر تقلب قرار دارد. افزایش تعداد تراکنشهای دیجیتال نیز اهمیت سیستمهای تشخیص رفتار مشکوک را بیشتر میکند.
برای مثال، استفاده غیرمجاز از حساب، تراکنشهای غیرعادی یا سرقت اطلاعات هویتی میتواند برای کاربر و ارائهدهنده سرویس مشکل ایجاد کند.
به همین دلیل، سیستمهای کنترل ریسک باید در کنار زیرساخت اصلی سرویس قرار بگیرند. استفاده از تحلیل داده و ابزارهای هوشمند نیز میتواند در شناسایی الگوهای غیرعادی کمککننده باشد.
البته هیچ سیستم امنیتی نمیتواند تمام ریسکها را به صفر برساند. هدف اصلی، شناسایی سریعتر تهدیدها و کاهش احتمال خسارت است.
وابستگی کسبوکارها به زیرساختهای مالی
یکی دیگر از چالشهای مهم، وابستگی کسبوکار به ارائهدهندگان خدمات مالی و زیرساختهای فنی است.
اگر یک پلتفرم تمام خدمات مالی خود را از یک ارائهدهنده دریافت کند، تغییر شرایط همکاری، اختلال فنی یا تغییر قیمت سرویس میتواند روی فعالیت آن تأثیر بگذارد.
به همین دلیل، کسبوکارها باید هنگام انتخاب شریک مالی به عواملی مانند پایداری سرویس، کیفیت API، پشتیبانی، امنیت، شرایط قرارداد و امکان توسعه خدمات توجه کنند.
آینده بانکداری تعبیهشده چگونه خواهد بود؟
رشد پلتفرمهای دیجیتال نشان میدهد خدمات مالی میتوانند بیش از گذشته از محیط سنتی بانک فاصله بگیرند و وارد نرمافزارها، فروشگاهها و سرویسهای روزمره شوند.
در این مسیر، مشتری ممکن است همیشه متوجه نشود که در حال استفاده از یک سرویس بانکی است. برای او مهمتر از نام ارائهدهنده، سرعت، امنیت و کاربردی بودن خدمت خواهد بود.
با این حال، آینده این حوزه فقط به توسعه فناوری وابسته نیست. مقررات، امنیت داده، اعتماد کاربران و توانایی بانکها و فینتکها برای همکاری نیز روی مسیر رشد آن تأثیر میگذارند.
گسترش خدمات مالی در پلتفرمهای غیرمالی
یکی از روندهای قابل توجه، ورود خدمات مالی به طیف گستردهتری از پلتفرمهاست.
امروزه فروشگاههای آنلاین، نرمافزارهای سازمانی، پلتفرمهای حملونقل و بازارهای دیجیتال میتوانند از زیرساختهای مالی برای ارائه خدماتی مانند پرداخت، اعتبار یا حساب استفاده کنند.
در آینده نیز احتمال دارد این خدمات بیشتر با فرایند اصلی کسبوکار ترکیب شوند. برای مثال، یک نرمافزار حسابداری میتواند خدمات پرداخت و مدیریت جریان نقدی را در کنار ابزارهای مالی خود ارائه دهد.
در این حالت، کاربر برای انجام یک فعالیت مالی مشخص، لزوماً به اپلیکیشن جداگانه بانک مراجعه نمیکند.
نقش هوش مصنوعی در بانکداری تعبیهشده
هوش مصنوعی میتواند یکی از فناوریهای مؤثر در توسعه خدمات مالی تعبیهشده باشد. سیستمهای هوشمند میتوانند حجم زیادی از دادهها را تحلیل کنند و الگوهای مختلف رفتار کاربران را شناسایی کنند.
برای مثال، کسبوکارها میتوانند از مدلهای تحلیلی برای شناسایی تراکنشهای غیرعادی، ارائه پیشنهادهای مرتبط یا بهبود فرایند ارزیابی ریسک استفاده کنند.
همچنین، هوش مصنوعی میتواند به شخصیسازی تجربه مالی کمک کند. یک پلتفرم میتواند بر اساس نیاز و رفتار کاربر، خدمات مرتبطتری را در زمان مناسب نمایش دهد.
البته استفاده از هوش مصنوعی در خدمات مالی نیازمند کنترل دقیق است. کیفیت دادهها، شفافیت تصمیمگیری، امنیت و رعایت قوانین حریم خصوصی همچنان اهمیت زیادی دارند.
حرکت به سمت خدمات مالی شخصیسازیشده
کاربران نیازهای مالی یکسانی ندارند. یک فرد ممکن است بیشتر به پرداخت اقساطی نیاز داشته باشد، در حالی که یک کسبوکار کوچک به سرمایه در گردش یا مدیریت دریافتها و پرداختها احتیاج دارد.
بانکداری تعبیهشده میتواند خدمات مالی را بر اساس موقعیت و نیاز کاربر در اختیار او قرار دهد.
این موضوع با مفهوم «خدمات مالی در نقطه نیاز» ارتباط دارد؛ یعنی سرویس مالی زمانی نمایش داده شود که کاربر واقعاً به آن احتیاج دارد. مدلهای Embedded Finance نیز دقیقاً با هدف قرار دادن خدمات مالی در تجربه اصلی مشتری توسعه پیدا کردهاند.
در نتیجه، آینده خدمات مالی میتواند از ارائه محصولات عمومی به سمت تجربههای متناسبتر با هر کاربر حرکت کند.
آیا بانکها در آینده همچنان نقش اصلی را خواهند داشت؟
گسترش بانکداری تعبیهشده به معنی حذف بانکها نیست. حتی در بسیاری از مدلها، بانکهای دارای مجوز همچنان نقش مهمی در ارائه زیرساخت، نگهداری وجوه، مدیریت الزامات قانونی و اتصال به شبکههای پرداخت دارند.
تغییر اصلی بیشتر در نحوه دسترسی مشتری به خدمات مالی اتفاق میافتد.
در مدل سنتی، مشتری معمولاً مستقیماً با بانک تعامل میکند. اما در مدل تعبیهشده، ممکن است مشتری از طریق یک فروشگاه، نرمافزار یا پلتفرم دیگر به خدمت مالی دسترسی پیدا کند.
در چنین ساختاری، بانک میتواند در لایه زیرساخت فعالیت کند، در حالی که یک کسبوکار یا فینتک تجربه کاربری را در اختیار مشتری قرار میدهد. BaaS نیز یکی از مدلهایی است که امکان ارائه قابلیتهای بانکی از طریق API را برای کسبوکارهای غیر بانکی فراهم میکند.
بنابراین، احتمالاً رقابت آینده فقط میان بانکها نخواهد بود؛ بلکه همکاری میان بانکها، فینتکها و شرکتهای فناوری نیز اهمیت بیشتری پیدا خواهد کرد.
بانکداری تعبیهشده چه تفاوتی با Embedded Finance و BaaS دارد؟
این سه اصطلاح گاهی به جای یکدیگر استفاده میشوند، اما از نظر مفهومی تفاوتهایی میان آنها وجود دارد.
بانکداری تعبیهشده معمولاً به قرار دادن خدمات بانکی مانند حساب، کارت و پرداخت در یک پلتفرم غیر بانکی اشاره میکند.
Embedded Finance مفهوم گستردهتری دارد و علاوه بر خدمات بانکی، مواردی مانند پرداخت، اعتبار، بیمه و سایر خدمات مالی را نیز شامل میشود.
در مقابل، Banking as a Service یا BaaS بیشتر به زیرساختی اشاره دارد که بانکها یا ارائهدهندگان تخصصی در اختیار کسبوکارها قرار میدهند تا بتوانند قابلیتهای مالی را از طریق API به محصولات خود اضافه کنند.
بنابراین میتوان این رابطه را ساده اینگونه توضیح داد:
BaaS → زیرساخت و قابلیتهای بانکی
Embedded Banking → خدمات بانکی در محصول یا پلتفرم دیگر
Embedded Finance → مفهوم گستردهتر ادغام خدمات مالی در محصولات غیرمالی
البته باید توجه داشت که در صنعت مالی، تعریف این اصطلاحات همیشه کاملاً یکسان نیست و برخی ارائهدهندگان آنها را با معنای گستردهتر یا متفاوتی به کار میبرند.
جمعبندی؛ چرا بانکداری تعبیهشده اهمیت دارد؟
بانکداری تعبیهشده شیوه دسترسی کاربران به خدمات مالی را تغییر میدهد. در این مدل، خدماتی مانند پرداخت، حساب، کارت و اعتبار میتوانند مستقیماً در فروشگاههای آنلاین، نرمافزارها و پلتفرمهای غیرمالی قرار بگیرند.
در نتیجه، کاربر برای دریافت هر خدمت مالی الزاماً به یک بانک یا اپلیکیشن بانکی جداگانه مراجعه نمیکند. خدمات موردنیاز او میتوانند در همان محیطی قرار داشته باشند که فعالیت اصلی خود را انجام میدهد.
برای کسبوکارها نیز این مدل فرصتهایی مانند ایجاد درآمد جدید، بهبود تجربه مشتری و توسعه خدمات شخصیسازیشده ایجاد میکند. متقابلا، موضوعاتی مانند امنیت، حریم خصوصی، مقررات، تقلب و وابستگی به زیرساختهای مالی همچنان چالشهای مهمی هستند.
در سالهای آینده، توسعه APIها، فینتکها، هوش مصنوعی و زیرساختهای Banking as a Service میتواند نقش مهمی در گسترش این مدل داشته باشد. در چنین شرایطی، مرز میان خدمات مالی و سایر خدمات دیجیتال میتواند بیش از گذشته کمرنگ شود.
نهایتا، اهمیت بانکداری تعبیهشده فقط در انتقال خدمات بانکی به اپلیکیشنهای دیگر نیست؛ بلکه این مدل نشان میدهد خدمات مالی میتوانند به بخشی طبیعی از تجربه روزمره کاربران تبدیل شوند.