بانکداری پلتفرمی چیست؟ تفاوت آن با بانکداری دیجیتال

بانکداری پلتفرمی یکی از مدل‌های جدید ارائه خدمات مالی است که در آن بانک فقط به ارائه مستقیم خدمات بانکی محدود نمی‌شود، بلکه یک بستر برای اتصال مشتریان، کسب‌وکارها، فین‌تک‌ها و ارائه‌دهندگان خدمات مالی ایجاد می‌کند. در این مدل، فناوری‌هایی مانند API، رایانش ابری و تحلیل داده به بانک کمک می‌کنند تا خدمات متنوع‌تری را در یک اکوسیستم مالی در اختیار کاربران قرار دهد. در نتیجه، مرز میان خدمات بانکی و سایر خدمات مالی تا حد زیادی تغییر می‌کند و بانک می‌تواند نقش یک هماهنگ‌کننده در اکوسیستم مالی را بر عهده بگیرد. به همین دلیل، بانکداری پلتفرمی را می‌توان یکی از مسیرهای مهم تحول صنعت بانکداری دانست.

تعریف بانکداری پلتفرمی به زبان ساده

برای درک بهتر این مفهوم، بهتر است بانکداری پلتفرمی را با یک بازار دیجیتال مقایسه کنیم. در یک بازار آنلاین، فروشندگان مختلف محصولات خود را عرضه می‌کنند و مشتریان نیز از همان محیط برای پیدا کردن و خرید محصولات استفاده می‌کنند.

بانکداری پلتفرمی نیز ایده‌ای مشابه دارد؛ با این تفاوت که به جای کالا، خدمات مالی در یک محیط یکپارچه قرار می‌گیرند.

برای مثال، یک پلتفرم بانکی می‌تواند خدماتی مانند پرداخت، اعتبار، تسهیلات، مدیریت حساب، بیمه یا خدمات سرمایه‌گذاری را از طریق همکاری با چند ارائه‌دهنده در اختیار مشتری قرار دهد. در چنین شرایطی، کاربر لازم نیست برای هر خدمت به یک مجموعه جداگانه مراجعه کند.

در این مدل، بانک می‌تواند زیرساخت و اعتماد مالی را فراهم کند و شرکت‌های فناوری مالی نیز خدمات تخصصی خود را به این اکوسیستم اضافه کنند.

بانکداری پلتفرمی چگونه کار می‌کند؟

عملکرد این مدل معمولاً بر پایه ارتباط میان چند گروه شکل می‌گیرد. بانک زیرساخت اصلی را فراهم می‌کند و از طریق رابط‌های برنامه‌نویسی یا API امکان اتصال سرویس‌های مختلف را به وجود می‌آورد.

در مرحله بعد، فین‌تک‌ها و شرکت‌های ارائه‌دهنده خدمات مالی می‌توانند با رعایت الزامات امنیتی و قانونی، به برخی سرویس‌های بانکی متصل شوند. مشتری نیز از طریق اپلیکیشن، وب‌سایت یا پلتفرم موردنظر خود به خدمات دسترسی پیدا می‌کند.

برای نمونه، تصور کنید یک فروشگاه اینترنتی قصد دارد امکان خرید اعتباری را برای مشتریان خود فعال کند. در مدل سنتی، فروشگاه باید فرایندهای مختلفی را برای ارائه این خدمت ایجاد کند. اما در یک اکوسیستم پلتفرمی، می‌تواند از یک سرویس اعتباری متصل به زیرساخت بانکی استفاده کند.

در نتیجه، ارتباط میان بانک، فروشگاه، شرکت فناوری و مشتری در یک زنجیره دیجیتال شکل می‌گیرد.

اجزای اصلی بانکداری پلتفرمی

یک پلتفرم بانکی معمولاً از چند بخش اصلی تشکیل می‌شود:

زیرساخت بانکی:
شامل حساب‌ها، سیستم‌های پرداخت، سامانه‌های اعتبارسنجی و سایر خدمات اصلی بانک است.

APIها:
APIها امکان برقراری ارتباط میان سیستم بانکی و سرویس‌های بیرونی را فراهم می‌کنند.

شرکای فناوری و فین‌تک‌ها:
این شرکت‌ها می‌توانند خدمات تخصصی مانند پرداخت، اعتباردهی، مدیریت مالی یا تحلیل داده را ارائه دهند.

کاربران:
مشتریان نهایی از خدمات مختلف استفاده می‌کنند و تعامل آن‌ها با پلتفرم داده‌های ارزشمندی برای بهبود خدمات ایجاد می‌کند.

لایه امنیت و نظارت:
این بخش وظیفه کنترل دسترسی، حفاظت از اطلاعات، احراز هویت و مدیریت ریسک را بر عهده دارد.

بنابراین، یک پلتفرم بانکی صرفاً یک اپلیکیشن زیبا یا یک وب‌سایت جدید نیست؛ بلکه یک معماری گسترده برای اتصال خدمات و بازیگران مختلف مالی محسوب می‌شود.

نقش API در بانکداری پلتفرمی

API یکی از مهم‌ترین فناوری‌های مورد استفاده در این مدل است. API یا رابط برنامه‌نویسی کاربردی، امکان ارتباط میان نرم‌افزارهای مختلف را فراهم می‌کند.

فرض کنید یک اپلیکیشن مالی نیاز دارد موجودی حساب مشتری را نمایش دهد. API می‌تواند درخواست این اپلیکیشن را به سیستم بانکی منتقل کند و نتیجه را در اختیار اپلیکیشن قرار دهد.

البته بانک برای هر API سطح دسترسی مشخصی تعیین می‌کند. بنابراین، هر شرکت یا برنامه‌ای نمی‌تواند آزادانه به اطلاعات بانکی دسترسی داشته باشد.

از این منظر، APIها نقش یک پل ارتباطی کنترل‌شده را میان بانک و سرویس‌های دیجیتال ایفا می‌کنند.

چرا بانک‌ها به سمت بانکداری پلتفرمی حرکت می‌کنند؟

تغییر رفتار مشتریان یکی از دلایل مهم حرکت صنعت بانکداری به سمت مدل‌های پلتفرمی است. کاربران امروز انتظار دارند خدمات مالی را سریع، ساده و بدون مراجعه حضوری دریافت کنند.

از طرف دیگر، شرکت‌های فناوری مالی نیز سرعت بالایی در طراحی محصولات جدید دارند. بانک‌ها برای پاسخ به این تغییرات می‌توانند به جای توسعه همه خدمات به‌صورت مستقل، با مجموعه‌ای از شرکت‌های تخصصی همکاری کنند.

تغییر رفتار مشتریان بانکی

مشتری امروزی معمولاً نمی‌خواهد برای هر خدمت مالی یک اپلیکیشن یا حساب جداگانه داشته باشد. او ترجیح می‌دهد پرداخت، اعتبار، مدیریت هزینه‌ها و سایر خدمات موردنیاز خود را در محیطی ساده و یکپارچه دریافت کند.

همین موضوع باعث شده تجربه کاربری به یکی از عوامل مهم رقابت در صنعت مالی تبدیل شود.

برای مثال، یک کاربر ممکن است هنگام خرید آنلاین به اعتبار کوتاه‌مدت نیاز داشته باشد. اگر پلتفرم بتواند این خدمت را در همان فرایند خرید ارائه کند، تجربه کاربر ساده‌تر می‌شود.

افزایش تقاضا برای خدمات مالی یکپارچه

خدمات مالی دیگر فقط در شعبه بانک یا اپلیکیشن رسمی بانک ارائه نمی‌شوند. امروزه بسیاری از فعالیت‌های مالی در فروشگاه‌های اینترنتی، اپلیکیشن‌های حمل‌ونقل، پلتفرم‌های تجاری و سایر محیط‌های دیجیتال انجام می‌شوند.

این تغییر باعث شده بانک‌ها به دنبال حضور در محیط‌هایی باشند که مشتریان در آن‌ها فعالیت می‌کنند.

در چنین شرایطی، بانکداری پلتفرمی امکان ارائه خدمات مالی را در نقاط مختلف سفر مشتری فراهم می‌کند.

همکاری بانک‌ها با فین‌تک‌ها

شرکت‌های فین‌تک معمولاً روی یک مشکل مشخص تمرکز می‌کنند و برای آن راهکار تخصصی ارائه می‌دهند. یک شرکت ممکن است در حوزه پرداخت فعالیت کند و شرکت دیگری روی اعتبارسنجی یا مدیریت مالی شخصی تمرکز داشته باشد.

بانک‌ها نیز می‌توانند با ایجاد زیرساخت مناسب، از ظرفیت این شرکت‌ها استفاده کنند.

این همکاری به بانک اجازه می‌دهد بدون توسعه تمام سرویس‌ها از صفر، خدمات جدید را سریع‌تر وارد اکوسیستم خود کند.

کاهش هزینه توسعه خدمات مالی

توسعه هر محصول مالی به زمان، نیروی انسانی، زیرساخت و سرمایه‌گذاری نیاز دارد. مدل پلتفرمی می‌تواند بخشی از این هزینه را از طریق همکاری با شرکت‌های تخصصی کاهش دهد.

البته این موضوع به معنای حذف هزینه‌های فناوری نیست. بانک همچنان باید روی امنیت، زیرساخت، مدیریت API، نظارت و انطباق قانونی سرمایه‌گذاری کند.

با این حال، تقسیم وظایف میان بانک و شرکای فناوری می‌تواند فرایند توسعه محصولات جدید را تغییر دهد.

ویژگی‌های اصلی بانکداری پلتفرمی

برای شناخت دقیق‌تر این مدل، باید ویژگی‌های اصلی آن را بررسی کنیم. مهم‌ترین ویژگی بانکداری پلتفرمی، ایجاد ارتباط میان چند گروه مختلف در یک محیط مالی است.

اتصال بانک به کسب‌وکارهای مختلف

بانک می‌تواند از طریق API و سایر زیرساخت‌های فنی به کسب‌وکارهای مختلف متصل شود. این اتصال به کسب‌وکار اجازه می‌دهد برخی خدمات مالی را مستقیماً در پلتفرم خودش ارائه کند.

برای مثال، یک فروشگاه آنلاین می‌تواند امکان پرداخت یا دریافت اعتبار را بدون خروج کاربر از محیط خود فراهم کند.

ارائه خدمات مالی در بسترهای غیر بانکی

در مدل سنتی، مشتری برای دریافت بسیاری از خدمات مستقیماً به بانک مراجعه می‌کند. اما در مدل پلتفرمی، خدمت مالی می‌تواند در بستری خارج از بانک نیز در دسترس قرار گیرد.

این تغییر، یکی از تفاوت‌های مهم مدل پلتفرمی با ساختار سنتی بانکداری محسوب می‌شود.

استفاده از API و سرویس‌های باز

APIها امکان اتصال سیستم‌های مختلف را فراهم می‌کنند. البته اصطلاح «باز» به معنای دسترسی بدون محدودیت نیست؛ بلکه معمولاً به ساختاری اشاره دارد که امکان اتصال کنترل‌شده و مبتنی بر مجوز را فراهم می‌کند.

در نتیجه، بانک می‌تواند مشخص کند چه اطلاعاتی، با چه سطح دسترسی و برای چه سرویسی در اختیار یک شریک قرار گیرد.

شخصی‌سازی خدمات مالی

یکی دیگر از قابلیت‌های مهم این مدل، استفاده بهتر از داده‌ها برای ارائه خدمات متناسب با نیاز مشتری است.

برای مثال، یک پلتفرم می‌تواند با تحلیل الگوی تراکنش‌ها و رفتار مالی کاربر، ابزارهای مدیریت هزینه یا پیشنهادهای مالی متناسب‌تری ارائه دهد؛ البته استفاده از داده‌های مالی باید با قوانین، رضایت کاربر و الزامات حریم خصوصی هماهنگ باشد.

مقیاس‌پذیری خدمات بانکی

پلتفرم‌ها معمولاً با هدف توسعه و اضافه‌کردن سرویس‌های جدید طراحی می‌شوند. بنابراین بانک می‌تواند در صورت فراهم بودن زیرساخت، خدمات یا شرکای جدیدی را به اکوسیستم اضافه کند.

این قابلیت به‌ویژه برای بانک‌هایی اهمیت دارد که می‌خواهند با سرعت بیشتری در بازار خدمات دیجیتال فعالیت کنند.

بانکداری پلتفرمی چه خدماتی ارائه می‌دهد؟

یکی از نکات مهم درباره بانکداری پلتفرمی، تنوع خدماتی است که می‌تواند در یک اکوسیستم مالی قرار گیرد. این خدمات فقط به عملیات پایه بانکی محدود نمی‌شوند و می‌توانند با نیازهای روزمره کاربران و کسب‌وکارها ارتباط داشته باشند.

به همین دلیل، بانک به‌جای تمرکز صرف بر حساب و کارت، می‌تواند مجموعه‌ای از خدمات را در اختیار شرکای تجاری و مشتریان قرار دهد.

پرداخت و انتقال وجه

پرداخت یکی از اصلی‌ترین خدماتی است که در اکوسیستم‌های پلتفرمی مورد استفاده قرار می‌گیرد. کسب‌وکارها می‌توانند از زیرساخت بانکی برای دریافت وجه، انتقال پول و تسویه تراکنش‌ها استفاده کنند.

برای مثال، یک فروشگاه اینترنتی می‌تواند از سرویس‌های بانکی و پرداختی متصل به پلتفرم خود استفاده کند تا مشتری بدون طی کردن مراحل پیچیده، هزینه خرید را پرداخت کند.

در این مدل، بانک زیرساخت مالی را فراهم می‌کند و پلتفرم یا کسب‌وکار تجربه کاربری را مدیریت می‌کند.

تسهیلات و اعتباردهی

اعتباردهی نیز یکی از حوزه‌هایی است که می‌تواند از مدل پلتفرمی استفاده کند. بانک یا شرکت مالی می‌تواند با استفاده از اطلاعات مجاز و مدل‌های اعتبارسنجی، خدمات اعتباری مختلفی ارائه دهد.

برای نمونه، یک پلتفرم خرید آنلاین ممکن است امکان خرید اعتباری را به مشتریان خود ارائه کند. در این حالت، کاربر خدمت مالی را در همان محیطی دریافت می‌کند که قصد خرید دارد.

البته تصمیم‌گیری درباره اعطای اعتبار باید بر اساس ضوابط بانکی، اعتبارسنجی و مقررات مربوط انجام شود.

مدیریت حساب و موجودی

پلتفرم‌های مالی می‌توانند ابزارهایی برای مشاهده حساب، بررسی تراکنش‌ها و مدیریت جریان نقدی در اختیار کاربران قرار دهند.

این قابلیت برای کسب‌وکارها اهمیت بیشتری پیدا می‌کند؛ زیرا آن‌ها معمولاً چندین تراکنش ورودی و خروجی دارند و به ابزارهایی برای مدیریت بهتر منابع مالی نیازمند هستند.

اتصال حساب‌های مختلف و نمایش اطلاعات در یک محیط واحد می‌تواند فرایند مدیریت مالی را ساده‌تر کند.

خدمات مالی برای کسب‌وکارها

کسب‌وکارها می‌توانند از پلتفرم‌های بانکی برای دریافت مجموعه‌ای از خدمات استفاده کنند. پرداخت، تسویه، اعتبار، مدیریت نقدینگی و خدمات مرتبط با حساب‌های تجاری از جمله این موارد هستند.

در این ساختار، بانک می‌تواند به‌جای ارائه یک محصول منفرد، مجموعه‌ای از خدمات را در قالب یک اکوسیستم در اختیار کسب‌وکار قرار دهد.

بانکداری به‌عنوان خدمت یا BaaS

Banking as a Service یا BaaS مفهومی نزدیک به بانکداری پلتفرمی است، اما این دو اصطلاح دقیقاً یکسان نیستند.

در مدل BaaS، بانک بخشی از زیرساخت‌ها و قابلیت‌های بانکی خود را در اختیار شرکت‌ها و پلتفرم‌های دیگر قرار می‌دهد تا آن‌ها بتوانند خدمات مالی را در محصولات خود ارائه کنند.

برای مثال، یک شرکت فناوری می‌تواند از زیرساخت بانکی برای ایجاد حساب، پرداخت یا سایر خدمات مالی استفاده کند؛ در حالی که ارتباط اصلی مشتری ممکن است با همان شرکت فناوری باشد.

به همین دلیل، BaaS را می‌توان یکی از اجزای مهم اکوسیستم بانکداری پلتفرمی دانست.

تفاوت بانکداری پلتفرمی با بانکداری دیجیتال چیست؟

هر دو مدل از فناوری‌های دیجیتال استفاده می‌کنند، اما هدف و ساختار آن‌ها تفاوت‌هایی دارد.

بانکداری دیجیتال بیشتر روی دیجیتالی‌کردن خدمات و فرایندهای بانکی تمرکز می‌کند. در مقابل، بانکداری پلتفرمی علاوه بر دیجیتالی‌کردن خدمات، روی اتصال بانک به مجموعه‌ای از کسب‌وکارها، فین‌تک‌ها و ارائه‌دهندگان خدمات تمرکز دارد.

به بیان ساده، بانکداری دیجیتال می‌تواند خدمات بانک را از شعبه به محیط دیجیتال منتقل کند؛ اما بانکداری پلتفرمی تلاش می‌کند یک اکوسیستم گسترده‌تر از خدمات و شرکا ایجاد کند.

تفاوت در مدل ارائه خدمات

در بانکداری دیجیتال، بانک معمولاً خدمات خود را از طریق اپلیکیشن یا وب‌سایت در اختیار مشتری قرار می‌دهد.

برای مثال، مشتری می‌تواند با استفاده از اپلیکیشن بانک، موجودی حساب خود را بررسی کند، انتقال وجه انجام دهد یا صورتحساب دریافت کند.

در مدل پلتفرمی، خدمات می‌توانند در محیط‌های دیگری نیز ارائه شوند. برای مثال، کاربر ممکن است هنگام خرید از یک فروشگاه اینترنتی، خدمت اعتباری یک بانک را دریافت کند، بدون اینکه مستقیماً وارد اپلیکیشن بانک شود.

بنابراین، تفاوت اصلی فقط در دیجیتال بودن خدمت نیست؛ بلکه به محل و شیوه ارائه آن نیز مربوط می‌شود.

تفاوت در نقش بانک

در بانکداری دیجیتال، بانک همچنان ارائه‌دهنده اصلی خدمات است و کانال دیجیتال را برای ارتباط با مشتری به کار می‌گیرد.

اما در مدل پلتفرمی، بانک می‌تواند نقش گسترده‌تری داشته باشد. بانک ممکن است علاوه بر ارائه خدمات مستقیم، زیرساخت‌هایی را برای همکاری با فین‌تک‌ها و کسب‌وکارهای دیگر فراهم کند.

در این حالت، بانک بخشی از یک شبکه بزرگ‌تر می‌شود.

تفاوت در استفاده از فناوری

هر دو مدل به فناوری‌هایی مانند اپلیکیشن، زیرساخت ابری، API، تحلیل داده و سیستم‌های امنیتی نیاز دارند.

با این حال، بانکداری پلتفرمی معمولاً به معماری بازتر و قابلیت اتصال بیشتری نیاز دارد؛ زیرا سیستم باید بتواند با سرویس‌ها و بازیگران مختلف ارتباط برقرار کند.

بنابراین، API در مدل پلتفرمی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

تفاوت در ارتباط با فین‌تک‌ها

بانکداری دیجیتال لزوماً به همکاری گسترده با فین‌تک‌ها نیاز ندارد. یک بانک می‌تواند خدمات دیجیتال خود را با زیرساخت داخلی توسعه دهد.

اما مدل پلتفرمی معمولاً بر همکاری و اتصال بازیگران مختلف تأکید بیشتری دارد.

فین‌تک می‌تواند یک سرویس تخصصی ارائه دهد و بانک نیز زیرساخت مالی، مجوزها و بخشی از خدمات موردنیاز را فراهم کند.

این همکاری می‌تواند به شکل‌های مختلفی انجام شود و به مدل کسب‌وکار و مقررات هر بازار بستگی دارد.

مقایسه بانکداری پلتفرمی و بانکداری دیجیتال

برای درک سریع‌تر تفاوت این دو مفهوم، می‌توان آن‌ها را از چند جنبه بررسی کرد:

معیار	بانکداری دیجیتال	بانکداری پلتفرمی
تمرکز اصلی	دیجیتالی‌کردن خدمات بانکی	ایجاد اکوسیستم خدمات مالی
ارائه‌دهنده خدمت	عمدتاً خود بانک	بانک و شرکای مختلف
ارتباط با فین‌تک	ممکن است وجود داشته باشد	معمولاً اهمیت بیشتری دارد
نقش API	ابزار ارتباطی و فنی	یکی از زیرساخت‌های کلیدی
محل ارائه خدمات	عمدتاً کانال‌های دیجیتال بانک	کانال‌های بانک و پلتفرم‌های دیگر
هدف	بهبود دسترسی و تجربه دیجیتال	اتصال خدمات و بازیگران مختلف

بنابراین، نمی‌توان گفت این دو مفهوم کاملاً جدا از یکدیگر هستند. در بسیاری از موارد، بانکداری پلتفرمی را می‌توان مرحله‌ای گسترده‌تر از تحول دیجیتال بانک‌ها دانست که بر همکاری و ایجاد اکوسیستم تمرکز بیشتری دارد.

رابطه بانکداری پلتفرمی با بانکداری باز

در کنار بانکداری دیجیتال، اصطلاح دیگری نیز در این حوزه مطرح می‌شود: بانکداری باز یا Open Banking.

این دو مفهوم به یکدیگر ارتباط دارند، اما نباید آن‌ها را مترادف در نظر گرفت.

بانکداری باز چیست؟

بانکداری باز به مدلی اشاره دارد که در آن بانک‌ها، طبق قوانین و چارچوب‌های مشخص، امکان دسترسی کنترل‌شده به برخی اطلاعات یا خدمات بانکی را برای ارائه‌دهندگان مجاز فراهم می‌کنند.

هدف از این ارتباط، ایجاد خدمات مالی جدید و افزایش امکان تعامل میان سیستم‌های بانکی و سرویس‌های بیرونی است.

برای مثال، یک اپلیکیشن مالی ممکن است با دریافت مجوز مناسب، بتواند اطلاعات حساب کاربر را از بانک دریافت و در محیط خود نمایش دهد.

البته میزان دسترسی به اطلاعات و نوع خدمات قابل ارائه به قوانین، مقررات و مجوزهای مربوط بستگی دارد.

API چه نقشی در بانکداری باز دارد؟

API یکی از فناوری‌های مهم برای اجرای بانکداری باز است. این رابط‌ها امکان انتقال درخواست و داده میان سامانه‌های مختلف را فراهم می‌کنند.

اما API به‌تنهایی به معنای بانکداری باز نیست.

برای شکل‌گیری بانکداری باز، علاوه بر فناوری، موضوعاتی مانند احراز هویت، رضایت کاربر، امنیت داده، استانداردهای فنی و مقررات نیز اهمیت دارند.

در نتیجه، API را باید ابزار فنی دانست و بانکداری باز را یک مدل و چارچوب گسترده‌تر.

تفاوت بانکداری پلتفرمی و بانکداری باز

بانکداری باز بیشتر بر دسترسی کنترل‌شده به داده‌ها و خدمات بانکی و ایجاد امکان اتصال میان بانک و ارائه‌دهندگان ثالث تمرکز دارد.

در مقابل، بانکداری پلتفرمی مفهوم گسترده‌تری است و ایجاد یک اکوسیستم از خدمات، مشتریان، بانک‌ها، فین‌تک‌ها و کسب‌وکارها را دنبال می‌کند.

به همین دلیل، بانکداری باز می‌تواند یکی از زیرساخت‌ها یا قابلیت‌های مورد استفاده در یک مدل پلتفرمی باشد، اما این دو مفهوم یکسان نیستند.

مزایای بانکداری پلتفرمی برای بانک‌ها

حرکت به سمت مدل پلتفرمی می‌تواند شیوه فعالیت بانک‌ها را تغییر دهد. بانک در این مدل می‌تواند از زیرساخت و توانمندی‌های خود برای ایجاد همکاری‌های جدید استفاده کند.

ایجاد جریان‌های درآمدی جدید

بانک‌ها می‌توانند علاوه بر خدمات سنتی، از ارائه زیرساخت‌ها و سرویس‌های بانکی به کسب‌وکارها درآمد ایجاد کنند.

برای نمونه، یک بانک می‌تواند APIهای تجاری یا خدمات BaaS را در اختیار شرکت‌های واجد شرایط قرار دهد و بر اساس مدل همکاری خود درآمد دریافت کند.

البته میزان موفقیت چنین مدلی به ساختار بازار، مقررات، تعداد شرکا و مدل کسب‌وکار بانک بستگی دارد.

افزایش سرعت ارائه خدمات

همکاری با شرکت‌های تخصصی می‌تواند روند توسعه بعضی محصولات را سریع‌تر کند.

به‌عنوان مثال، اگر یک فین‌تک در زمینه اعتبارسنجی تخصص داشته باشد، بانک می‌تواند از قابلیت‌های آن در چارچوب همکاری مشخص استفاده کند و همه مراحل توسعه را از ابتدا در داخل سازمان انجام ندهد.

جذب مشتریان جدید

حضور خدمات بانکی در پلتفرم‌های مختلف می‌تواند نقاط تماس بانک با مشتریان را افزایش دهد.

کاربری که از یک فروشگاه، اپلیکیشن یا سرویس دیجیتال استفاده می‌کند، ممکن است بدون مراجعه مستقیم به شعبه یا اپلیکیشن بانک با یک خدمت مالی آن بانک مواجه شود.

در این مدل، تجربه مشتری فقط به کانال‌های سنتی بانک محدود نمی‌شود.

توسعه همکاری با فین‌تک‌ها

بانکداری پلتفرمی زمینه همکاری گسترده‌تر میان بانک‌ها و شرکت‌های فناوری مالی را فراهم می‌کند.

بانک می‌تواند روی حوزه‌هایی مانند زیرساخت، امنیت، حساب‌ها و الزامات قانونی تمرکز کند و فین‌تک نیز روی طراحی محصول و تجربه کاربری تخصص داشته باشد.

مزایای بانکداری پلتفرمی برای مشتریان

بانکداری پلتفرمی فقط برای بانک‌ها و شرکت‌های فناوری مالی مزیت ایجاد نمی‌کند. مشتریان نیز می‌توانند از طریق این مدل به خدمات مالی ساده‌تر و یکپارچه‌تری دسترسی داشته باشند. در این ساختار، خدمات مختلف در محیط‌های دیجیتال قرار می‌گیرند و کاربر می‌تواند بدون مراجعه مداوم به شعبه یا استفاده از چند سامانه، نیازهای مالی خود را مدیریت کند.

دسترسی ساده‌تر به خدمات مالی

یکی از مهم‌ترین مزایای بانکداری پلتفرمی، دسترسی ساده‌تر به خدمات مالی است. کاربر می‌تواند خدماتی مانند پرداخت، انتقال وجه، اعتبار، مدیریت حساب و سایر سرویس‌های مالی را از طریق یک محیط دیجیتال دریافت کند.

برای مثال، تصور کنید کاربری قصد خرید یک محصول اینترنتی را دارد اما موجودی کافی برای پرداخت کامل آن ندارد. اگر فروشگاه به یک پلتفرم مالی متصل باشد، مشتری می‌تواند در همان فرایند خرید از گزینه‌های اعتباری استفاده کند.

در چنین شرایطی، دریافت خدمت مالی به بخشی از فرایند اصلی کاربر تبدیل می‌شود و نیاز به مراجعه جداگانه به بانک کاهش پیدا می‌کند.

تجربه کاربری یکپارچه

کاربر معمولاً علاقه‌ای ندارد برای انجام هر فعالیت مالی بین چند اپلیکیشن جابه‌جا شود. پلتفرم‌های مالی تلاش می‌کنند این فرایند را ساده‌تر کنند.

برای نمونه، یک پلتفرم می‌تواند امکان مشاهده حساب، پرداخت، دریافت اعتبار و مدیریت هزینه‌ها را در یک محیط قرار دهد.

به این ترتیب، کاربر به جای استفاده از چند سرویس جداگانه، می‌تواند بخش قابل توجهی از فعالیت‌های مالی خود را در یک تجربه یکپارچه انجام دهد.

خدمات مالی شخصی‌سازی‌شده

داده‌های مالی می‌توانند به ارائه خدمات متناسب با نیاز هر کاربر کمک کنند. برای مثال، پلتفرم می‌تواند الگوی هزینه‌های کاربر را بررسی کند و ابزارهایی برای مدیریت بهتر مخارج در اختیار او قرار دهد.

همچنین می‌توان خدماتی مانند هشدار پرداخت، دسته‌بندی هزینه‌ها یا پیشنهاد ابزارهای مالی را بر اساس رفتار کاربر طراحی کرد.

البته استفاده از داده‌های مالی باید با رعایت قوانین، الزامات حریم خصوصی و سطح دسترسی مجاز انجام شود.

کاهش نیاز به مراجعه به شعبه

یکی دیگر از نتایج توسعه خدمات پلتفرمی، کاهش وابستگی به شعب فیزیکی است. بسیاری از فعالیت‌های بانکی اکنون از طریق کانال‌های دیجیتال انجام می‌شوند.

با توسعه اکوسیستم‌های مالی، کاربر می‌تواند بخشی از خدمات موردنیاز خود را در همان پلتفرمی دریافت کند که در طول روز از آن استفاده می‌کند.

به این ترتیب، خدمات مالی بیش از گذشته با فعالیت‌های روزمره کاربران ترکیب می‌شوند.

چالش‌های بانکداری پلتفرمی

با وجود مزایای مختلف، بانکداری پلتفرمی چالش‌هایی نیز دارد. افزایش تعداد سرویس‌ها و شرکای متصل به یک پلتفرم، نیاز به مدیریت دقیق امنیت، داده، زیرساخت و الزامات قانونی را بیشتر می‌کند.

امنیت و حفاظت از داده‌های مالی

امنیت یکی از مهم‌ترین موضوعات در بانکداری پلتفرمی است. زمانی که چند سامانه به یکدیگر متصل می‌شوند، بانک باید دسترسی هر سرویس و شریک را به‌دقت کنترل کند.

استفاده از API، احراز هویت چندمرحله‌ای، رمزنگاری و کنترل دسترسی می‌تواند به افزایش امنیت کمک کند.

با این حال، امنیت فقط به فناوری ارتباطی محدود نمی‌شود. بانک باید فعالیت شرکای خود را نیز پایش کند و برای شناسایی و مدیریت رخدادهای امنیتی سازوکار مشخصی داشته باشد.

حریم خصوصی کاربران

پلتفرم‌های مالی حجم زیادی از داده‌های مربوط به فعالیت کاربران را مدیریت می‌کنند. بنابراین حفظ حریم خصوصی اهمیت زیادی دارد.

کاربر باید بداند چه اطلاعاتی جمع‌آوری می‌شود، چه نهادی به این اطلاعات دسترسی دارد و اطلاعات برای چه هدفی استفاده خواهد شد.

شفافیت در این زمینه می‌تواند اعتماد کاربران به خدمات مالی دیجیتال را افزایش دهد.

چالش‌های قانونی و نظارتی

فعالیت در صنعت مالی با مقررات مختلفی همراه است. به همین دلیل، بانک و شرکای آن باید پیش از ارائه هر سرویس، الزامات قانونی مربوط به آن را بررسی کنند.

احراز هویت مشتری، مبارزه با پول‌شویی، حفاظت از اطلاعات، امنیت تراکنش‌ها و مسئولیت طرفین از جمله موضوعاتی هستند که باید در مدل پلتفرمی مورد توجه قرار گیرند.

بنابراین، ایجاد یک پلتفرم بانکی فقط یک پروژه فناوری نیست و بخش‌های حقوقی، امنیتی، مالی و کسب‌وکار نیز در آن نقش دارند.

وابستگی به زیرساخت‌های فناوری

یک پلتفرم بانکی باید بتواند حجم زیادی از درخواست‌ها را در زمان کوتاه پردازش کند. اگر یکی از بخش‌های مهم زیرساخت دچار اختلال شود، ممکن است چندین سرویس هم‌زمان تحت تأثیر قرار بگیرند.

به همین دلیل، بانک‌ها باید روی پایداری سیستم، مقیاس‌پذیری، پشتیبان‌گیری، مانیتورینگ و بازیابی سرویس‌ها سرمایه‌گذاری کنند.

همچنین سیستم‌های قدیمی بانک‌ها ممکن است اتصال سرویس‌های جدید را دشوار کنند. در چنین شرایطی، بانک باید به‌تدریج معماری فنی خود را برای ارتباط بهتر با سرویس‌های جدید آماده کند.

مدیریت ریسک همکاری با فین‌تک‌ها

بانکداری پلتفرمی معمولاً به همکاری با شرکت‌های مختلف نیاز دارد. این همکاری می‌تواند فرصت‌های جدیدی ایجاد کند، اما در عین حال ریسک‌های مربوط به طرف‌های ثالث را نیز افزایش می‌دهد.

بانک باید پیش از اتصال یک شرکت، توانایی فنی، استانداردهای امنیتی، شیوه مدیریت داده و الزامات قانونی آن را بررسی کند.

همچنین قرارداد میان بانک و شرکت فین‌تک باید مسئولیت هر طرف را در زمان بروز خطا، اختلال یا حادثه امنیتی مشخص کند.

آینده بانکداری پلتفرمی چگونه خواهد بود؟

با افزایش استفاده از خدمات دیجیتال، بانک‌ها دیگر تنها در محیط سنتی خود با مشتری ارتباط ندارند. کاربران خدمات مالی را در فروشگاه‌های اینترنتی، اپلیکیشن‌ها، پلتفرم‌های تجاری و سرویس‌های مختلف دریافت می‌کنند.

در نتیجه، آینده بانکداری به سمت ایجاد ارتباط بیشتر میان بانک‌ها، فین‌تک‌ها و پلتفرم‌های دیجیتال حرکت می‌کند.

نقش هوش مصنوعی در بانکداری پلتفرمی

هوش مصنوعی می‌تواند در بخش‌های مختلف بانکداری پلتفرمی مورد استفاده قرار گیرد. تحلیل رفتار مالی، تشخیص تراکنش‌های مشکوک، پشتیبانی مشتری، مدیریت ریسک و شخصی‌سازی خدمات از جمله کاربردهای این فناوری هستند.

برای مثال، یک پلتفرم می‌تواند با تحلیل الگوی هزینه‌های کاربر، گزارش‌های مالی شخصی‌سازی‌شده ارائه دهد.

همچنین الگوریتم‌های هوش مصنوعی می‌توانند به شناسایی الگوهای غیرعادی در تراکنش‌ها کمک کنند.

البته استفاده از هوش مصنوعی در خدمات مالی باید همراه با کنترل کیفیت داده، امنیت اطلاعات و نظارت مناسب انجام شود.

ترکیب بانکداری پلتفرمی با بانکداری تعبیه‌شده

بانکداری پلتفرمی می‌تواند ارتباط نزدیکی با بانکداری تعبیه‌شده یا Embedded Banking داشته باشد.

در بانکداری تعبیه‌شده، خدمات مالی در دل یک محصول یا سرویس غیرمالی قرار می‌گیرند. برای مثال، یک فروشگاه اینترنتی می‌تواند خدمات پرداخت یا اعتبار را مستقیماً در فرایند خرید خود قرار دهد.

در این شرایط، مشتری برای استفاده از خدمت مالی لزوماً نیازی به ورود مستقیم به اپلیکیشن بانک ندارد.

بانکداری پلتفرمی می‌تواند زیرساخت لازم برای اتصال بانک، فین‌تک و پلتفرم ارائه‌دهنده خدمت را فراهم کند. در نتیجه، این دو مدل می‌توانند در کنار یکدیگر به توسعه اکوسیستم مالی کمک کنند.

گسترش خدمات مالی در پلتفرم‌های غیر بانکی

یکی از روندهای مهم در صنعت مالی، انتقال خدمات بانکی به محیط‌هایی خارج از کانال‌های سنتی بانک است.

برای مثال، کاربر ممکن است هنگام خرید اینترنتی، استفاده از یک اپلیکیشن حمل‌ونقل یا فعالیت در یک پلتفرم تجاری، به خدمات مالی دسترسی پیدا کند.

در چنین شرایطی، بانک دیگر تنها در قالب شعبه یا اپلیکیشن اختصاصی خود با مشتری ارتباط ندارد و خدمات آن می‌تواند در نقاط مختلف زندگی دیجیتال کاربر حضور داشته باشد.

حرکت از بانک به سمت اکوسیستم مالی

در مدل سنتی، بانک بیشتر روی فروش محصولات و خدمات مالی خود تمرکز می‌کند. اما در مدل پلتفرمی، بانک می‌تواند نقش گسترده‌تری در یک اکوسیستم مالی داشته باشد.

در این ساختار، بانک، فین‌تک‌ها، کسب‌وکارها و ارائه‌دهندگان خدمات مختلف می‌توانند در کنار یکدیگر فعالیت کنند.

بانک می‌تواند زیرساخت، امنیت و خدمات پایه را فراهم کند و شرکای تخصصی نیز محصولات و خدمات مکمل را ارائه دهند.

به این ترتیب، بانکداری از یک مدل محصول‌محور به سمت یک مدل اکوسیستم‌محور حرکت می‌کند.

جمع‌بندی؛ آیا بانکداری پلتفرمی جایگزین بانکداری دیجیتال می‌شود؟

بانکداری پلتفرمی یکی از مدل‌های جدید توسعه خدمات مالی است که در آن بانک علاوه بر ارائه مستقیم خدمات، امکان اتصال کسب‌وکارها، فین‌تک‌ها و سایر ارائه‌دهندگان خدمات مالی را نیز فراهم می‌کند.

بانکداری دیجیتال بیشتر بر ارائه خدمات بانکی از طریق کانال‌های دیجیتال تمرکز دارد؛ در حالی که بانکداری پلتفرمی دامنه گسترده‌تری دارد و بر ایجاد یک اکوسیستم مالی تأکید می‌کند.

در این مدل، فناوری‌هایی مانند API نقش مهمی دارند و امکان ارتباط میان سیستم‌های مختلف را فراهم می‌کنند. از طرف دیگر، مفاهیمی مانند بانکداری باز، بانکداری به‌عنوان خدمت و بانکداری تعبیه‌شده نیز با این مدل ارتباط نزدیکی دارند، اما هرکدام مفهوم و کاربرد متفاوتی دارند.

بانکداری پلتفرمی می‌تواند دسترسی کاربران به خدمات مالی را ساده‌تر کند، همکاری بانک‌ها با فین‌تک‌ها را افزایش دهد و امکان ارائه خدمات در پلتفرم‌های غیر بانکی را فراهم کند. در مقابل، موضوعاتی مانند امنیت، حریم خصوصی، قوانین مالی، مدیریت داده و ریسک همکاری با شرکت‌های ثالث همچنان از چالش‌های مهم این مدل هستند.

در نهایت، بانکداری پلتفرمی را می‌توان بخشی از روند گسترده‌تر تحول صنعت بانکداری دانست؛ روندی که در آن خدمات مالی از محیط سنتی بانک خارج می‌شوند و در قالب یک اکوسیستم دیجیتال، به شکل یکپارچه‌تری در اختیار مشتریان و کسب‌وکارها قرار می‌گیرند.